VĂN HÓA QUYỀN LỰC

VĂN HÓA QUYỀN LỰC

(Trần Huy Thuận)

Định nghĩa dưới đây về hai từ QUYỀN LỰC của “thư viện điện tử  kilobooks.com, có lẽ là định nghĩa thấu đáo nhất: “QUYỀN LỰC là một phạm trù xã hội, thể hiện mối quan hệ giữa con người với con người. Quyền lực là một phạm trù ghép, được tạo lên từ hai phạm trù “Quyền’’ và “Lực’’.

 

1-   Vâng! QUYỀN và LỰC tuy hai nhưng luôn là một. Cái trước là tiền đề của cái sau và ngược lại. Người có quyền trước, có lực sau; kẻ có lực trước có quyền sau. Có QUYỀN là có LỰC, không nhiều thì ít – đó là lẽ thông thường. Nhưng vẫn có trường hợp bất thường, có quyền mà vẫn chẳng có lực, quyền chỉ là “hữu danh vô thực”: Làm đến chức vua như vua Lê vẫn chịu lép vế trước chúa Trịnh là một dẫn chứng lịch sử điển hình. Lại có khi được giao quyền rất lớn, nhưng chỉ là “danh hão”, người ta đặt lên bệ làm “vì”, gọi danh thế để “lấy lòng”, để bỡn cợt, thậm chí để làm “bình phong”, che mắt thế gian,… chứ thực chẳng vương tướng gì. Về điểm này, tác giả của “thư viện điện tử” http://kilobooks.com cũng đã phân tích khá kỹ: “Trong những trường hợp chỉ có quyền mà không có lực, hoặc chỉ có lực mà không có quyền thì hoạt động của con người không mang lại kết quả như mong muốn”. Ấy là chưa kể đến trường hợp quyền thì chỉ là cái danh mờ ảo, nhưng trách nhiệm thì hiện hữu, đó là cái mà dân gian gọi  là… “quyền rơm vạ đá”!…

 

Có người sinh ra đã có “mầm mống” quyền lực, có kẻ suốt cuộc đời an phận bị sai khiến: “Con vua thì lại làm vua, con nhà sãi chùa đi quyét lá đa”. Nhưng lực thì khác. Có lực tất có quyền, không chóng thì chầy. Trừ phi cái gọi là lực ấy, chỉ là lực ảo, là sự ngộ nhận. Lực chính đáng là lực tự thân được tạo dựng trong quá trình rèn luyện, học tập, tu dưỡng… Nhưng trong thực tế, lực còn được tạo thành từ nhiều nguyên cớ khác, chẳng hạn như tiền (hoặc vật tương đương) hoặc như lực kẻ đỡ đầu, kẻ đứng khuất phía sau – tập hợp thành cái thế cho lực và thực tế, thế mới chính là sức mạnh của lực. Và không phải ngẫu nhiên mà người ta lại ghép hai từ đó lại với nhau thành cặp từ thế lực.

 

Đối với từng cá thể, con người – bằng rất nhiều con đường, hoàn toàn có thể tự định lập quyền lực cho mình từ khả năng chuyên môn cao, từ sự được cộng đồng quý trọng, từ sự có địa vị và từ sự được suy tôn, phong tước. Thực tế cho thấy, một người khi đã định lập được “khả năng chuyên môn cao”, thông thường cũng sẽ tự định lập được ba yếu tố còn lại (“được cộng đồng quý trọng”, “có địa vị chức vụ” và “được suy tôn phong tước”). Bốn yếu tố đó có thể coi là lực của quyền. Một tổ chức, một cá nhân được coi là có quyền lực đầy đủ khi hội tụ được hầu hết bốn yếu tố trên.

 

Cuộc sống con người nói riêng, động vật nói chung, suy cho cùng kỳ lý, cũng là cuộc đấu tranh sinh tồn, đấu tranh giành quyền lực, ở mức độ thấp hay ở mức độ cao; trong từng nhóm lợi ích hay trong  cả dòng tộc; trong một địa dư hẹp hay trên cả một vùng lãnh thổ; trong phạm vi một quốc gia hay trên một khu vực nhiều nước… Vấn đề không phải ở chỗ thừa nhận hay không thừa nhận có sự hiện diện cuộc đấu tranh sinh tồn ấy, Vấn đề nằm ở chỗ văn hóa quyền lực.

 

Bất cứ nơi nào, bất cứ thời buổi nào, bên cạnh thế lực chính đang điều hành cũng thường tồn tại loại thế lực khác hoạt động công khai, nửa công khai hoặc không công khai; cùng hoặc không cùng mục tiêu với thế lực chính. Cho nên kẻ đang có quyền thường không an thân, rất e sợ những thế lực khác đang mạnh lên và muốn giữ được quyền thì hoặc là tự thân phải điều hành tốt hơn, hiệu quả hơn để giử và nâng cao uy tín (cách có văn hóa); hoặc phải nhanh chóng làm suy yếu các thế lực manh nha đó, càng sớm càng tốt – Phải “bóp chết nó từ trong trứng”, để giành độc quyền (cách thiếu văn hóa). Bởi bản chất xã hội loài người từ khi có nó là luôn “Mâu thuẫn”. Chính nhờ mâu thuẫn mà xã hội phát triển, ai đã nghiên cứu Mác đều biết điều này.

 

Quyền lực được phân chia thành quyền lực chính trị, quyền lực kinh tế và quyền lực văn hóa. Thông lệ thì “quyền lực chính trị” là thống soái, nhưng thực tế, nhiều khi “quyền lực kinh tế” lại chỉ đạo “quyền lực chính trị”. Quyền lực chính trị, quyền lực kinh tế thường có giới hạn về thời gian; trái lại, quyền lực văn hóa có khả năng tồn tại qua cả không gian lẫn thời gian, trở thành thứ quyền lực vĩnh cửu. Nhửng người nắm quyền lực chính trị, kinh tế cần ghi nhớ điều này.

 

Đối với quốc gia, quyền lực chính trị cao nhất là quyền toàn vẹn lãnh thổ. Tiếp đó là tam quyền (Lập pháp, Hành pháp, Tư pháp). Đối với mỗi người, quyền lực chính trị cao nhất là quyền con người, trong đó trước hết là quyền được sống, tiếp đến là các quyền về Cư trú, Tự do, Dân chủ, Ứng cử, Bầu cử…Trong mỗi quyền như thế, lại được chia làm nhiều thứ quyền cụ thể như trong quyền tự do có tự do lập hội, tự do báo chí… Trong quyền dân chủ có bao hàm nội dung “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra”…

 

2-   Nói đến quyền, là nói đến lực, đến thế. Công việc đầu tiên của một người vừa được phong quyền, là chăm chú vào việc củng cố và tăng cường cái quyền đó – đương nhiên là bằng lực, bằng thế, bằng uy. Không thể khác. Người chưa có quyền thì cố gắng tạo lực, tạo thế để mau chóng quyền đến tay mình. Có quyền rồi thì phải nghĩ đến hành, “hành” sao cho nhanh phát huy hiệu quả, hành càng hiệu quả càng tạo uy cho quyền  –  đưa quyền  uy vào cuộc sống. Trong đó yếu tố văn hóa của chữ quyền cũng như của cặp từ quyền lực, đóng vai trò quyết định.

 

Trong phạm vi một quốc gia, mọi quyền lực đều thuộc về Nhân dân, nhân dân là “người” có địa vị quyền lực cao nhất  (ở đây cần nhớ câu: “đẩy thuyền là dân và lật thuyền cũng là dân”). Đó là cái văn hóa trước nhất cần có của “người, tổ chức nắm quyền lực”. Hống hách, cậy quyền cậy thế, áp đặt tư duy, lợi dụng chức quyền… đều là thứ quyền lực văn hóa.

 

Quyền lực cần phải được thể chế hóa bằng hiến pháppháp luật. Không, tuyệt đối không có một thứ quyền lực nào đứng trên, đứng ngoài hiến pháp và pháp luật. Quyền lực còn phải được đặt dưới sự giám sát của nhân dân, đúng như  ý kiến của thiếu tướng Lê văn Cương trong cuộc tọa đàm “giải quyết mối quan hệ giữa đổi mới kinh tế và đổi mới chính trị” do tạp chí Cộng sản tổ chức ngày 10/5/2011(vietnamnet.vn/vn/chinh-tri/20255/): “Quyền lực không được giám sát là quyền lực sẽ bị tha hóa. Đó là tất yếu và không có ngoại lệ”. Vâng, đấy chính là điều kiện tiên quyết của một xã hội Dân chủ, Văn minh. Chỉ có thứ quyền lực đen mới không tuân thủ những quy định đó.

 

Văn hóa quyền lực quyết định nền văn minh xã hội. Chúng ta cứ hay nhắc đến giữ gìn “Bản sắc văn hóa dân tộc”, nhưng không nói rõ được “Bản sắc” đó là gì. Nếu cứ bám lấy nhưng thể chế văn hóa thủ cựu, văn hóa làng xã, văn hóa thống trị thời nô lệ, thời phong kiến, thì không bao giờ văn minh, không bao giờ hội nhập được. Phải mở tầm mắt mà nhìn ra thế giới. Cuối cùng, văn hóa phải được thể chế hóa vào Hiến pháp. Làm được như thế, dù thế lực nào nắm quyền, đất nước cũng không rơi vào tình trạng phi dân chủ, độc quyền, độc đóan.

 

Cuối cùng, cũng cần nói thêm: văn hóa quyền lực không phải chỉ là đòi hỏi của phía người không có quyền mà còn chính là nhu cầu tự thân của bản thân quyền lực. Bởi chính yếu tố này đã tạo điều kiện đồng thuận xã hội, giúp cho quyền lực được phát  huy. Và nếu xét trên bình diện đó, thì có thể khẳng định văn hóa quyền lực còn quan trọng hơn quyền lực.

 

Chính vì lẽ đó, chúng tôi nghĩ rằng, trước khi trao quyền, cơ quan và cá nhân được trao cần phải được giáo dục đầy đủ về văn hóa quyền lực. Chỉ khi thống nhất được các nhận thức cơ bản trên, chúng ta mới có thể hiểu được ý nghĩa câu Hồ Chí Minh hay dùng: “giành chính quyền khó, giữ chính quyền khó hơn” –   Đó vừa là lý luận vừa là hành động, vừa là thực tiễn lại vừa là chân lý vậy.

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: