chuyện phiếm: HỌC LÀM “QUAN”

HỌC LÀM “QUAN”

Trần Huy Thuận

(Bài vietnamnet.vn báo điện tử của bộ Thông tin và truyền thông đã đăng, nay tác giả sửa thêm)

HỌC LÀM Q

Xưa Hồ Chí Minh viết: “Chế độ ta là chế độ dân chủ, tư tưởng phải được tự do… Ðối với mọi vấn đề, mọi người tự do bày tỏ ý kiến của mình, góp phần tìm ra chân lý”. (Toàn tập, ST, 1987, T7, trang 482). Trên tinh thần ấy, nay xin lạm bàn một chút về cái đạo làm Quan.

***

Vua chúa xưa, tiếng là “Cha truyền con nối”, “con vua lại làm vua”; nhưng để trở thành người kế vị vua cha, các hoàng tử phải trải qua rất nhiều khâu rèn luyện, thử thách. Vua chúa nào cũng coi trọng việc dạy bảo các hoàng tử. Những thày giáo tuyển vào cung đều là những vị học rộng và đức cao, mẫu mực trong thiên hạ. Nên rất nhiều vua kế vị, dù tuổi rất trẻ nhưng đã vận hành bộ máy quyền lực một cách trôi chảy, đúng đạo, hợp lý, hợp lòng dân, giữ gìn được vị thế Quốc gia, được các đại thần và bách quan quy phục, khiến ngoại bang kính nể. Lịch sử nước ta, Vua Duy Tân là một điển hình gần nhất: Người Pháp sau khi phế truất vua cha, đã chọn đưa hoàng tử thứ 8 Nguyễn Phúc Vĩnh San lên nối ngôi (lúc ấy ngài mới 8 tuổi – thực chất là 7 tuổi) với hy vọng rằng ngài quá trẻ, họ sẽ dễ sai khiến. Nhưng chỉ một ngày sau khi lên ngôi, Duy Tân đã thể hiện phẩm chất của mình khiến nhà báo Pháp phải thốt lên: “.Un jour de trône a complètement changé la figure d’un enfant de 8 ans” (Một ngày lên ngai vàng đã thay đổi hoàn toàn bộ mặt của cậu bé lên tám” (theo Bách khoa toàn thư mở Wikipedia). Khoảng năm 1912, Khâm sứ Georges Marie Joseph Mahé mở một chiến dịch tìm vàng ráo riết. Mahé lấy tượng vàng đúc từ thời chúa Minh Nguyễn Phúc Chu trên tháp Phước Duyên chùa Thiên Mụ, đào lăng Vua Tự Đức và đào xới lung tung trong Đại Nội để tìm vàng. Vua Duy Tân phản đối quyết liệt những hành động thô bạo đó, nhưng Mahé vẫn làm ngơ. Duy Tân ra lệnh đóng cửa cung không tiếp ai. Toà Khâm sứ Pháp làm áp lực với nhà vua thì Duy Tân đe đọa sẽ tuyệt giao với các nhà đương cục ở Huế lúc bấy giờ. Cuối cùng Toàn quyền Albert Pierre Sarraut từ Hà Nội phải vào giải quyết vua Duy Tân mới cho mở Hoàng thành.

Không chỉ có thế, năm vua Duy Tân 13 tuổi, ông xem lại những hiệp ước mà hai nước Việt-Pháp đã ký. Nhà vua cảm thấy việc thi hành của hiệp ước ấy không đúng với những điều kiện mà hai bên đã ký kết với nhau nên một hôm giữa triều đình, nhà vua tỏ ý muốn cử ông Nguyễn Hữu Bài là người giỏi tiếng Pháp sang Pháp để yêu cầu duyệt lại hiệp ước ký năm 1884 (Patenôtre). Nhưng cả triều đình không ai dám nhận chuyến đi đó (theo Bách khoa toàn thư mở Wikipedia).

Rõ ràng, nếu không được học tập chu đáo, vị vua trẻ Duy Tân không thể có những suy nghĩ và hành động tuyệt vời như vậy.

***

Thời phong kiến, chỉ có vua chúa mới “cha truyền con nối”, các quan thì không. Sau cách mạng tháng 8, người làm việc nhà nước, không gọi là “quan” mà gọi là “cán bộ”. Thời kỳ đầu, cán bộ gần dân, lại được Dân nuôi ngay trong nhà: “từ nhân dân mà ra, được dân mến, được dân tin muôn phần – lời một bài hát phổ biến một thời”. Chức tước của cán bộ là do “học tập, rèn luyện, phấn đấu” mà trưởng thành; đồng thời phải do “Tổ chức phân công”. Gần đây, một “bộ phận không nhỏ” cán bộ đã tha hóa biến chất và được dân gọi mỉa là “quan cách mạng”! Càng ngày quan cách mạng càng có xu hướng “cha truyền con nối”. “HỌC” không còn là tác nhân chính giúp người ta trở thành QUAN! Bởi thế, lúc này mới đem chuyện HỌC LÀM QUAN ra bàn.

HỌC LÀM QUAN, có nghĩa là học cách làm quan. Nhưng trước cả điều đó, lại phải học tốt hai điều quan trọng sau: Thứ nhất phải học làm Dân, thứ hai phải thực sự sống cuộc sống của Dân. “Học làm dân” để thấy làm dân khó thế nào, để rèn đức “chí công vô tư” và còn để ghi khắc vào tim chân lý “Quan nhất thời, Dân vạn đại”; “Sống cuộc sống của dân” để thông cảm với những nỗi cơ cực hàng ngày của dân, để rèn đức “cần kiệm liêm chính”, để biết dân cần gì, dân trông đợi gì, dân ghét bỏ gì và điều gì làm dân phẫn nộ. Học tốt hai vấn đề đó, khi làm quan mới thấy được đầy đủ ý nghĩa câu “Dân là gốc”, mới biết phải làm gì cho dân thực sự làm chủ, thực sự tự do, thực sự hạnh phúc…

Học, dù học phổ thông, đại học hay trên đại học, con người mới chỉ được trang bị những kiến thức cơ bản về khoa học xã hội, tự nhiên và công nghệ. Cái đó rất cần cho việc hình thành phẩm chất, kiến thức, tư duy khoa học… của một con người trước sự phát triển chung của xã hội. Tiếp theo, con người còn phải được đào tạo (hay tự đào tạo) nhiều mặt để có thể vững tin khi bước vào cuộc sống cộng động, với vô vàn va chạm về phép ứng xử, phép quản trị, phép giao tiếp, phép xử lý các mâu thuẫn… tùy theo chức trách mà anh sẽ đảm nhiệm. Cho nên không phải giáo sư tiến sĩ nào cũng có thể làm thứ, bộ trưởng… Ngược lại, người đứng đầu một địa phương, một ngành, một đơn vị… mà kiến thức thấp (về chính lĩnh vực mình phụ trách), thì dù có khả năng (kể cả khả năng bẩm sinh) về công tác điều hành, lãnh đạo, cũng không thể làm tốt chức trách của mình. Bởi vậy, thời xưa mới có trường “hậu bổ”, ngày nay mới có trường “quản lý”, trường “hành chính”…

Những ông cán bộ, lúc thì làm thứ bộ trưởng ngành này, mai lại sang thứ bộ trưởng ngành khác… thì việc giao trọng trách như thế chỉ là dựa vào “tín nhiệm”, dựa vào lý lịch và “truyền thống” gia đình, dựa vào “ê-kíp” và dựa vào “nhóm lợi ích” mà thôi.

Không học làm Quan, hoặc học chưa đến nơi đến chốn, nên nhiều ông “Quan cách mạng” hành xử chưa tương xứng với chức trách, dẫn đến tình trạng “thằng chẳng ra thằng, Quan chẳng ra quan”, lấc ca lấc cấc, rất “ấm ớ hội tề”…! Giải quyết công việc phần đa đều cảm tính, tự tiện, tùy tiện, xa rời pháp lý, nhầm lẫn chức trách1

Không học làm Quan mà bỗng được làm Quan (nhờ nội lực – đồng tiền; hoặc ngoại lực – thế lực người thân), thì hầu hết những loại Quan đó chỉ biết “nói dựa, làm theo”. Nói dựa (cấp trên), làm theo, bắt chước (người khác hoặc cấp trên) thì khi  được việc, công vơ về mình. Còn khi sai lầm, đã có chỗ cứu cánh để thoát trách nhiệm. Có Quan cả cuộc đời  thăng quan tiến chức liên tục, nhưng về hưu nhìn lại chả vị trí công tác nào để lại chút “dấu ấn” gì. Làm Quan mà chỉ biết làm theo sự chỉ đạo của trên và quyết định của tập thể thì như một vị Đại biểu Quốc hội khóa hiện hành đã phát biểu giữa nghị trường: “Ai chả làm được”!).

Không học làm Quan, thậm chí không “mơ” làm Quan, vẫn được làm Quan, tưởng lạ mà không! Ấy là trường hợp, anh ta vốn hiền, ngoan (tạm gọi là “anh ngoan”), lại không tỏ ra nổi bật về một mặt nào, được lòng mọi người, mọi người thấy yên tâm (do chính cái không nổi bật về một mặt nào của “anh ngoan”). “Yên tâm” nên khi có sự tranh dành quyền lực, mọi người ở các phe phái không phải đề phòng anh – cho rằng anh vô hại! Gặp khi bế tắc trong việc thanh toán nhau, các phe đều nghĩ đến “anh ngoan”: thà dồn phiếu cho “anh ngoan” còn hơn mất phiếu cho đối phương. Vậy là “anh ngoan” thắng lớn với số phiếu cao ngất ngưởng! Đây là mẫu “Quan” gặp vận, gặp thời, lại rất biết tận dụng cái “vận”, cái “thời” ấy để “phấn đấu” đi lên. Gọi chung là quan cơ hội. Xếp cùng loại với thứ “quan” này, là quan mua.

Thời xưa cũng có chuyện “mua bán chức quan”, nhưng thường chỉ là dân làng tự “bán” để lấy tiền dùng cho việc làng. Và chức cao nhất chỉ là lý trưởng và để phân biệt chức lý trưởng do trên bổ nhiệm, dân làng đã cho thêm chữ “mua”: Lý mua – chỉ có tiếng, không có thực quyền. Tuyệt đối không để lập lờ đánh lận con đen! Thời hiện tại thì khác, số “quan mua” khá phổ biến, việc “Chy chc chy tước” đã thành chuyện đương nhiên (ai nói “làm gì có chuyện ấy?” chỉ là kẻ mù lòa hoặc giả mù lòa).

Quan mua thời này có hai đặc điểm: Thứ nhất tuy không bị gắn chữ “mua”, nhưng ai cũng ngầm hiểu người ấy là “quan mua”. Thứ hai, không chỉ có “tiếng” mà có cả “quyền”, cả “miếng”. Thứ ba, chỉ có danh còn đức, tài thì khi có khi không!

Về chuyện đức – tài, cần kể chuyện này: Vừa rồi có ông Bộ trưởng trả lời chất vấn về vấn đề mình phụ trách mà cứ lúng túng như “gà mắc tóc”! Lại có ông Bộ trưởng trả lời tỉnh queo: “Những chuyện thua lỗ, thất thoát ấy… tôi không biết”! Sao ông này không tự hỏi trước khi trả lời: “Thế mình làm Bộ trưởng để làm gì nhỉ?”.

Ngày xưa đi làm việc ở các cơ quan nhà nước, tuy có kẻ thế này người thế kia, nhưng hầu hết chung một ý nghĩ: Đã là cán bộ cách mạng thì phải luôn lấy việc phục vụ nhân dân làm chính. Ngày nay thì có vẻ khác, đi làm, vào biên chế xong là phải lo ngay đến “chạy chức chạy quyền”, để nhanh “vinh thân phì gia”. Trường hợp Bộ trưởng KHĐT mới giãi bầy với QH rằng “làm Bộ trưởng không sướng gì, chẳng có đồng nào trong túi” (http://vietnamnet.vn/vn/chinh-tri/76418/-lam-bo-truong-khong-suong-gi–cha-co-dong-nao-trong-tui-.html), thì cũng lạ! Không biết ông nói về riêng mình hay nói thay các Bộ trưởng khác? Túi ông không có đồng nào (nghe tội quá!). Liệu có phải là do quý phu nhân quản chặt hay do lương và thu nhập của Bộ trưởng quá thấp, đi họp đi hành phải chi phí quá nhiều, chiêu đãi cấp dưới quá lớn? Giá Bộ trưởng giải thích rõ cho dân biết nhỉ. Chứ tình cảnh này không khéo mai kia không còn ai dám phấn đấu làm Bộ trưởng nữa mất!

Thực tế xã hội hiện nay còn cho ta một thứ quan không học mà vẫn làm Quan, ấy là Quan sinh ra từ nạn “con ông cháu cha”. Nạn này đã góp phần không nhỏ vào việc cung cấp cho xã hội thêm những quan chức không nắm được công việc, chức trách; không biết làm việc. Cái ghế của các cán bộ này nhiều khi như chiếc “ghế phụ” bên cạnh “ghế chính” trong các toa xe đông hành khách. Về điểm này cũng nên nhắc lại tích xưa: Khi Trần Thủ Độ bị phu nhân hối thúc cất nhắc con cháu làm chức này chứ khác, ông trả lời: “Được, nhưng chúng sẽ phải chặt đi 1 ngón tay để phân biệt với người có tài có đức”!

***

Quan đương chức ngày nay vẫn có người chí công vô tư, luôn chăm lo giữ gìn đạo đức CM. Nhưng một bộ phận không nhỏ đã trở thành sâu mọt, lo hoàn thành trách nhiệm thì ít, lo thu vén cá nhân thì nhiều. Hồ Chí Minh khẳng định: “Ðảng không phải là một tổ chức để làm quan phát tài. Nó làm tròn nhiệm vụ giải phóng dân tộc, làm cho tổ quốc giàu mạnh, đồng bào sung sướng” (Toàn tập, ST, 1984, T4, trang 463). Nhưng họ không làm theo mà chỉ nói theo. Trung ương 4 đã có nghị quyết từ nửa năm nay rồi, nhưng dân mới chỉ thấy họp mà chưa thấy hành. Ngân sách nhà nước mất hàng chục ngàn tỉ đồng mà chưa mấy ai làm sao, có quan vừa mới bị khởi tố thì đã trốn đâu mất tích, nhờ cả cảnh sát thế giới truy tìm vẫn chưa thấy!

HỌC LÀM QUAN – Chứ không phải “chạy” làm quan. Nhưng, hình như thời nay người ta chỉ thích chạy chứ không muốn học?!.

—————

1. Xin đơn cử 3 ví dụ: Một là nghị định 105/2012/NĐ-CP mới ban hành về tổ chức tang lễ cán bộ, công chức, viên chức quy định “linh cữu của người từ trần quàn tại nhà tang lễ hoặc tại gia đình không để ô cửa có lắp kính trên nắp quan tài” (khoản 3, điều 4) đã gây rất nhiều ý kiến phản đối. Chính cục Kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật đã phải lên tiếng đề nghị “xem xét lại” tính hợp lý của chính sách này.

Hai là chuyện thông tư của 1 Bộ chỉ ban hành vừa đúng 10 ngày (21/02/2013-03/03/2013) đã phải rút: Đó là thông tư số 04/2013/TT-BGDĐT ban hành ngày 21/02/2013 về việc sửa đổi, bổ sung một số điều của quy chế thi tốt nghiệp THPT năm 2013, thí sinh được phép mang máy ghi âm và ghi hình chỉ có chức năng ghi thông tin mà không truyền được thông tin và không nhận được tín hiệu âm thanh và hình ảnh nếu không có thiết bị hỗ trợ khác. Tuy nhiên, cũng trong thông tư này, Bộ yêu cầu người có bằng chứng về vi phạm quy chế thi không được phát tán thông tin cho người khác dưới bất cứ hình thức nào. Thông tư 04 còn nói rằng người có bằng chứng về vi phạm quy chế thi phải có trách nhiệm gửi bằng chứng cho nơi tiếp nhận theo quy định, kể từ khi kết thúc ngày thi cuối cùng để xử lý. Bằng chứng về việc vi phạm quy chế thi tốt nghiệp THPT phải nộp cho cơ quan có thẩm quyền.

Ba là chuyện Phát ngôn khiếm nhã, coi thường dân của Vụ trưởng Vụ Thanh toán Bùi Quang Tiên tại cuộc họp báo ngày 27/2/2013 của Hội thẻ Ngân hàng Việt Nam, khiến dư luận xôn xao và buộc Ngân hàng Nhà nước chiều 5/3/2013 ra thông cáo phản hồi, đánh giá là “dùng hình ảnh ví von không phù hợp, thiếu nghiêm túc”. Và khẳng định, đó là lời nói của cá nhân ông Bùi Quang Tiên, không thể hiện quan điểm của Ngân hàng Nhà nước.

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: